پیشگویی راجع به نزول امام مهدی و مسیح موعود در قرآن شریف و احادیث
آیا واقعاً حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم درباره مسیح و مهدی پیشگویی کرده‌اند. پس باید بدانیم که پیشگویی حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم درباره ظهور مسیح و مهدی، حقیقتی انکارناپذیر است. در واقع، اجماع امت اسلامی بر این است که در آخرالزمان، مسیح و مهدی در میان مسلمانان ظهور خواهند کرد و به واسطه آنها، اسلام از وضعیت افول خود خارج شده و دوباره بر جهان چیره خواهد شد و این غلبه و برتری تا روز قیامت ادامه خواهد داشت.
این پیشگویی در قرآن کریم و احادیث معتبر به روشنی بیان شده است. برای نمونه، خداوند در قرآن کریم درباره نزول حضرت عیسی علیه السلام در سوره نور، آیه استخلاف، چنین فرموده است: وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، وعده داده است که قطعاً آنان را در این سرزمین جانشین (خود) قرار دهد، همان‌گونه که کسانی را که پیش از آنان (در امت موسی بودند) جانشین (خود) قرار داد. ” (نور: ۵۶) به امت حضرت موسی علیه السلام آن آیه اشاره دارد که در سوره مزمل آمده است، در آن خداوند متعال می‌فرماید: إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شَاهِدًا عَلَيْكُمْ كَمَا أَرْسَلْنَا إِلَىٰ فِرْعَوْنَ رَسُولًا “ما به سوی شما پیامبری فرستادیم که بر شما گواه است، همان‌گونه که به سوی فرعون پیامبری فرستادیم. ” (مزمل: ۱۶) در این آیه، خداوند حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم را همانند حضرت موسی علیه السلام معرفی می‌کند. بنابراین، از آیات فوق می‌توان دریافت که در سوره نور، در آیه مربوط به جانشینی، منظور از عبارت “من قبلهم” (کسانی که پیش از آنان بودند) امت حضرت موسی علیه السلام است. حال نگاهی به جانشینان امت حضرت موسی علیه السلام می‌اندازیم. پس از حضرت موسی علیه السلام تعداد زیادی جانشین ظهور کردند که مأمور خدمت به تورات بودند. حدود سیزده یا چهارده قرن بعد از حضرت موسی علیه السلام حضرت مسیح ناصری علیه السلام مبعوث شد. او در میان جانشینان آن‌حضرت موسی علیه السلام از دیگران برتر بود و می‌توان گفت خاتم الخلفای امت موسی علیه السلام بود. از آنجا که خلافت امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم مشابه خلافت امت موسی علیه السلام قرار داده شده، به امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم نیز وعده تداوم جانشینان داده شده است. بنابراین، لازم است در این امت نیز آخرین جانشین، مشابه حضرت مسیح ناصری علیه السلام ظهور کند و خاتم الخلفای این امت قرار گیرد. بنابراین، ثابت شد که در آیه استخلاف، علاوه بر وعده عمومی خلفا در میان مسلمانان، به طور خاص نیز درباره یک خلیفه برجسته وعده داده شده است. این خلیفه همانند حضرت عیسی علیه السلام خواهد بود و مسیح محمدی نامیده خواهد شد. زمان ظهور او پس از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم نیز تقریباً به همان اندازه خواهد بود که بین حضرت موسی علیه السلام و ظهور حضرت عیسی علیه السلام فاصله بود. در حدیث آمده است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: وَالَّذِیْ نَفْسِیْ بِیَدِه لَیُوْشِکَنَّ اَنْ یَّنْزِلَ فِیْکُمْ اِبْنُ مَرْیَمَ حَکَمًا عَدْلًا فَیَکْسِرُ الصَّلِیْبَ وَیَقْتُلُ الْخِنْزِیْرَ وَیَضَعُ الْحَرْبَ (صحیح بخاری چاپخانه مجتبائی کتاب بدء الخلق باب نزول عیسیٰ بن مریم) سوگند به آن که جانم در دست اوست، به زودی پسر مریم در میان شما فرود خواهد آمد. او داوری عادل خواهد بود که صلیب را می‌شکند، خوک را می‌کشد و جنگ را پایان می‌دهد. همچنین در احادیث فراوان دیگری نیز به نزول حضرت مسیح اشاره شده است. موضوع دوم ظهور مهدی است که در قرآن کریم چنین آمده است: هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ (جمعه: ۲ و ۳) یعنی خداوند پیامبر خود را در میان عرب‌ها مبعوث کرد تا آیات الهی را برایشان بخواند، آنها را پاک سازد و به آنان کتاب و حکمت بیاموزد، در حالی که پیش از آن در گمراهی آشکار بودند. همچنین این پیامبر جماعتی را که در آینده خواهند آمد نیز تربیت خواهد کرد؛ جماعتی که هنوز پدیدار نشده‌اند.
در اینجا خداوند به شکل استعاره، بعثت دوم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را پیشگویی فرموده است. روشن است که تربیت جماعتی که در آینده وجود خواهند داشت، توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در صورتی امکانپذیر است که فردی که همانند سایه‌ای از ایشان باشد، پدیدار شود. به عبارت دیگر، آمدن سایه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به معنای آمدن خود ایشان است. این فرد با کسب فیض از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و پیروی از راه ایشان، به اصلاح امت ایشان می‌پردازد و همان مهدی موعود است. در احادیث آمده است که وقتی این آیه نازل شد، اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از ایشان پرسیدند: «ای رسول خدا! این افراد « آخَرِينَ » چه کسانی هستند؟» در پاسخ به این پرسش، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم دست بر شانه سلمان فارسی گذاشت و فرمود: “اگر ایمان به ستاره ثریا هم برود، یعنی در جهان از بین برود، شخصی از اینها -یعنی از اهل فارس- آن را دوباره به زمین می‌آورد و در جهان برپا می‌کند. ” (بخاری، تفسیر سوره جمعه)
نکته مهم این است که در این آیه قرآن کریم، یعنی در سوره جمعه، درباره ظهور شخصیتی با ویژگی‌های محمدی صلی الله علیه و آله و سلم پیشگویی شده که همان مهدی موعود است. چنانکه در جاهای مختلف، احادیثی درباره مهدی وجود دارد. برای نمونه، در حدیثی از ابوداوود آمده است: لولم یبقٰی من الدّنیا الّایومٌ لطوّل الله ذٰلک الیوم حتّی یبعث فیه رجلاً منّی اومن اهل بیتی یواطیٔ اسمه اسمی واسم ابیه اسم ابی یملأ الارض قسطًا و عدلًا کما مُلِئَتْ ظلمًا وجورًا یعنی اگر از عمر دنیا تنها یک روز باقی مانده باشد، خداوند آن روز را طولانی خواهد کرد تا مردی از من یا از اهل بیت من را برانگیزد که نامش همنام من و نام پدرش همنام پدر من باشد. او زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد، همان‌گونه که پیش از آن پر از ظلم و ستم شده بود.» (ابوداوود، جلد ۲، کتاب المهدی)
در این حدیث نیز به همین موضوع اشاره شده است که ظهور مهدی در آینده، گویی ظهور مجدد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم خواهد بود و او سایه‌ای از آن‌حضرت خواهد بود. به عبارت دیگر، از نظر معنوی، آمدن مهدی به منزله آمدن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است.